eutopia / Mededeling

MEDEDELINGEN

23 Juni 2009
AMERIKANEN EN MOSLIMSTEMMEN: EEN LEERPROCES

President Barack Obama heeft in zijn historische speech in Caïro zijn hand uitgestoken naar de islamitische wereld. Met behulp van wederzijds respect wil hij samenwerken met moslims. Niemand kan twijfelen aan zijn oprechtheid. Vanaf de eerste dagen van zijn presidentschap heeft hij benadrukt hoe belangrijk het is om een nieuw hoofdstuk te beginnen in de relatie tussen de Verenigde Staten en moslims overal ter wereld.
Maar dit streven zal zonder resultaat blijven als de situatie blijft bestaan waarin de meeste Amerikanen jammerlijk onwetend blijven over de basale feiten van de islam, en over de brede geografische en culturele verscheidenheid van de moslimculturen.

De meeste opiniepeilingen van de afgelopen vier jaar laten zien dat de opvattingen van Amerikanen over de islam nog steeds het slachtoffer zijn van de aanvallen van 11 september 2001. Zo bleek uit een peiling van de Washington Post/ABC News uit 2006 dat bijna de helft van de Amerikanen een “ongunstig” beeld heeft van de islam, terwijl één op de vier toegeeft vooroordelen te koesteren tegenover moslims.

De Amerikaanse opvattingen over moslims zijn zo gekleurd door het conflict in het Midden-Oosten en de oorlogen in Iran en Afghanistan dat men zich niet realiseert dat de meeste moslims in Azië leven, of dat de vier landen met de grootste moslimbevolkingen – Indonesië, Pakistan, India en Bangladesh – stuk voor stuk culturen zijn met een geschiedenis van duizenden jaren waarin werd samengeleefd met andere religies en culturen.

In 2005 verscheen een rapport van de US State Department’s Advisory Committee on Cultural Diplomacy (een commissie binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken) waarin werd opgeroepen tot een nieuwe visie op culturele diplomatie die “de Amerikaanse binnenlandse veiligheid kan verhogen op subtiele, verstrekkende en duurzame manieren.” En in 2008 verscheen een rapport van een groep prominente Amerikanen uit allerlei richtingen, verenigd in het US-Muslim Engagement Project (opgericht door de non-profitorganisaties Search for Common Ground en het Consensus Building Institute) waarin een lans werd gebroken voor een nieuwe richting van de Amerikaanse betrekkingen met de islamitische wereld. Een belangrijk doel hierbij is “de vergroting van wederzijds respect en begrip tussen Amerikanen en moslims over de hele wereld.”

Het is tijd dat de Amerikaanse burgers samen met de regering Obama aan de slag gaan om een bladzijde om te slaan in de betrekkingen met de islamitische wereld. De eerste stap hierbij is om meer kennis te krijgen over de rijk geschakeerde samenlevingen die samen de totale islamitische wereldbevolking van een miljard mensen vormen.

De kracht van cultuur ligt in haar vermogen om ideeën en waarnemingen te transformeren. Van 5 t/m 14 juni maken New Yorkers kennis met de grote verscheidenheid van islamitische culturen dankzij een initiatief dat door de hele stad speelt en de naam draagt: Muslim Voices: Arts and Ideas. Meer dan 300 kunstenaars, schrijvers, performers en wetenschappers uit meer dan 25 landen, waaronder Amerika, komen bij elkaar voor dit unieke festival/congres.

Er wordt een duizelingwekkende variëteit aan artistieke vormen uit de islamitische wereld gepresenteerd, van traditioneel (kalligrafie, religieuze gezangen uit het soefisme) tot hedendaags (video-installaties, Indonesisch avant-garde-theater en Arabische hip-hop). Wetenschappers en kunstenaars uit de hele wereld zijn afgekomen op een bijbehorend congres over politiek, om de relatie tussen culturele praktijken en overheidsbeleid te bekijken en suggesties te doen voor nieuwe initiatieven in de culturele diplomatie. Een cruciaal doel van dit project is te proberen om stereotypen af te breken en een genuanceerder beeld van de islamitische samenlevingen te geven.

Ondanks ons enthousiasme voor de mogelijkheden van dit initiatief om begrip te vergroten, vormen performances, films of tentoonstellingen niet de oplossingen voor alle problemen die de Amerikanen en de moslimwereld van elkaar scheiden. De huidige kloof heeft zijn wortels evenzeer in onwetendheid als in concrete politieke vraagstukken, waarvan velen buiten het domein liggen van wat kunst en cultuur realistisch gezien aan de orde kunnen stellen.

Toch kan culturele diplomatie, en een initiatief als Muslim Voices, laten zien dat de islamitische wereld een vruchtbare kweekvijver is voor artistieke producties van wereldklasse. Hierdoor kan worden gestimuleerd dat de harde politieke vraagstukken op een respectvolle en eerlijke wijze aan de orde worden gesteld.

Al veel te lang worden de verschillen tussen de Verenigde Staten en de islamitische wereld niet gezien als een uiting van diversiteit, maar als bron van een permanent wereldwijd conflict. Maar als mensen deelnemen aan een esthetische ervaring die voortkomt uit een bepaalde cultuur, en deze tevens overstijgt, dan zullen de percepties zeker veranderen.

Amerika heeft een cruciaal punt in haar geschiedenis bereikt, met nieuwe hoop voor interculturele uitwisseling, dialoog en wederzijds begrip. President Obama en minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zeggen dat zij staan voor een tijdperk van “smart power”, waarin alle diplomatieke gereedschappen zullen worden gebruikt, waaronder culturele diplomatie.

Amerika moet zich eens temeer richten op de kunst als een effectief middel om culturele betrokkenheid te stimuleren en – uiteindelijk – nieuwe manieren te vinden om te communiceren met de islamitische wereld. Hierdoor zal blijken dat de betrekkingen niet per se hoeven te bestaan uit politieke conflicten. In plaats daarvan is er nu een kans om de relatie tussen Amerika en de islamitische wereld opnieuw te definiëren aan de hand van de rijkdom en complexiteit van de islamitische artistieke expressie – als een cruciale stap naar meer wederzijds respect.

Vishakha N. Desai staat aan het hoofd van de Asia Society. Karen Brooks Hopkins leidt de Brooklyn Academy of Music (BAM). Mustapha Tlili is oprichter en directeur van het Center for Dialogues: Islamic World-US-The West, aan de New York University.